Իրակա՞ն, թե՞ մտացածին վտանգներ. ինչո՞ւ Փաշինյանը նորից սկսեց մատ թափ տալ

Գուցե հանրապետականների «սևական» քարոզարշավը, գուցե շաբաթօրյա սակավամարդ երթը, գուցե «Սասնա ծռերի»՝ խորհրդարանի կարճ կյանքը գուժող հայտարարությունը, գուցե ինչ–որ ներքին տեղեկություններ, գուցե այս բոլոր հանգամանքները միասին, ըստ էության, սադրեցին նախընտրական ագրեսիվ քարոզարշավ, որի ռիթմը, ինչպես քաղաքական կյանքի ռիթմն ընդհանրապես, վերջին շրջանում թելադրում է Նիկոլ Փաշինյանը: Գուցե կային նաև այլ, հասարակության համար անտեսանելի ազդակներ, որ Փաշինյանին դրդեցին խախտելու վերջին շրջանում նկատվող հանգստությունը և քարոզարշավն անցկացնել Երևանի ավագանու ընտրություններից մեզ ծանոթ տրամաբանությամբ: Ակնհայտ է, որ քարոզարշավային առաջին երկու օրերն անցան վարչապետի պաշտոնակատարի կողմից բոլոր քաղաքական ուժերին պատերազմ հայտարարելու, մատ թափ տալու տրամաբանության շուրջ: Սա, իհարկե, նոր տրամաբանություն չէ, ինչպես նշեցինք՝ այն մեզ արդեն ծանոթ էր Երևանի ավագանու ընտրության քարոզարշավից: Սակայն, ի տարբերություն այդ քարոզարշավի, այս անգամ կարծես հեղափոխության դեմ ակներև կոնսոլիդացիոն պրոցեսներ չկան, չկան մարտահրավերներ նախկին իշխանության կամ նախկին վերնախավի կողմից: Կամ եթե կան էլ, ապա դրանք առնվազն չեն երևում:

Հետևաբար անհասկանալի է, որ դեռևս օրեր առաջ սեփական հաղթանակի մեջ համոզված իշխանությունն այժմ որոշել է ագրեսիվ քարոզչություն իրականացնել՝ կոչ անելով չընտրել մասնակից ուժերից որոշներին, որոնք ակնհայտորեն չէին կարողանալու խոչընդոտել իշխանության՝ խորհրդարանում մեծամասնություն վերցնելու գործընթացը: Խնդիրն, ըստ այդմ, առավել խորքային է ու չի սահմանափակվում միայն ընտրություններին հաղթել–չհաղթելու նպատակով:

Ագրեսիվ քարոզարշավի հարցում էական դերակատարում ունեցած կարող են լինել մի քանի հանգամանքներ: Նախ՝ շաբաթօրյա սակավամարդ երթը ազդակ էր իշխանությանը, որ հանրային աջակցության հետ կա որոշակի խնդիր, հետևաբար իշխանությունը խնդիր ունի հեղափոխական չափաբաժինը բարձրացնելու: Երկրորդ՝ ակնհայտ է, որ հեղափոխությունը որոշակիորեն գցել է իր տեմպը՝ պայմանավորված հեղափոխական իշխանության ապարատային գործունեությամբ զբաղված լինելու հանգամանքի հետ: Սրան զուգահեռ էլ հեղափոխության մրցակիցներն ու հակառակորդներն են սկսել բավական անբռնազբոս խոսել ու քննադատել իշխանությանը: ՀՀԿ–ն, դիցուք, բավական կոշտ, սև քարոզարշավ է վարում՝ առանց ենթատեքստերի հեղափոխությունը որակելով որպես բացասական երևույթ: Հեղափոխության տեմպը վերականգնելու, միաժամանակ մրցակիցներին ելման կետեր վերադարձնելու ամենալավ տարբերակը Փաշինյանի մասնակցությունն էր քարոզարշավին և մասնակցությունը մեզ արդեն հայտնի տրամաբանությամբ:

Բացի այդ, Սասուն Միքայելյանի անհաջող ձևակերպումն ու դրան հետևած արձագանքները ցույց տվեցին, որ կա, այսպես ասած, որոշակի հակահեղափոխական լուռ համաձայնություն, որը իշխանության ներկայացուցիչների բացթողումներին կարող է արձագաքել շատ կտրուկ ու միանգամից, բավական տեսանելի ծավալներով: Խոսքը ինչ–որ կազմակերպված հակահեղափոխական խմբի մասին չէ, խոսքը առանձին–առանձին գործող մարդկանց ու խմբերի մասին է, որոնք գուցե չփոխհամաձայնեցված, բայց բավական միաչափ կերպով սկսեցին քննադատել Միքայելյանի լեզվական բացթողումը: Սա ևս ազդակ է առ այն, որ հեղափոխությունն ամենուրեք չէ, որ ընդունվում է միանշանակ: Պատահական չէ, որ այս միջադեպի շուրջ Փաշինյանը կոշտ մեկնաբանույուններով հանդես եկավ թե՛ քարոզարշավի, թե՛ ֆեյսբուքյան ուղիղ եթերի ժամանակ:

Այս ամենով հանդերձ, կա նաև խնդրի հոգեբանական–արժեհամակարգային մասը: Բացի քաղաքական նպատակահարմարությունից, հեղափոխությանը սպառնացող հնարավոր մարտահրավերներից, կա նաև իշխանության տեղի և դերի խնդիր: Փողոցային պայքարը, կոշտ ելույթները բավական հոգեհարազատ են այս իշխանությունների համար:

Ապարատային աշխատանքն, ընդհակառակը, հաճախ նրանց թվում է ձանձրալի: Հեղափոխության ինչ–որ փուլում այս գործելաոճը գուցե ուներ որոշակի ֆունկցիոնալություն: Հիմա, սակայն, այդ ֆունկցիոնալության դերն իջել է: Բայց իշխանությունը շարունակում է մնալ հավատարիմ այդ ոճին՝ անկախ ֆունկցիոնալությունից: Երկար ժամանակ, իհարկե, քաղաքական պրոցեսները փողոցում հնարավոր չէ պահել: Բայց քարոզարշավի հրապարակային բնույթը թույլ է տալիս հագուրդ տալ սեփական նախասիրություններին ու շարունակել իրացնել հեղափոխական իներցիան: Չբացառելով հանդերձ, որ կան հեղափոխությանը սպառնացող անտեսանելի վտանգներ, չենք կարող նաև չարձանագրել, որ հեղափոխական հռետորաբանությունը, սև–սպիտակի դիսկուրսը, հակաքարոզչությունն, ըստ էության, բացառում են իշխանության և հասարակության միջև որևէ պոզիտիվ երկխոսություն, ընտրություններից հետոյի մասին որևէ կոնցեպտուալ քննարկում: Բնականաբար, հեղափոխությանը շարունակելու են սադրել, մի դեպքում հանրապետականները, մյուս դեպքում, ասենք, ծռերը: Բայց նախ՝ ամեն սադրանք չէ, որ ռեալ վտանգ է, երկրորդ՝ տրվել սադրանքներին ու պրոցեսը պահել անվերջ հեղափոխության ռեժիմով, նորից ասֆալտին փռելու, պատերին ծեփելու սպառնալիքով, անընդհատ մատ թափ տալու ոգով, նշանակում է անհայտ ժամանակով հետաձգել հեղափոխության հաջորդ՝ շոշափելի փոփոխությունների փուլը ու գործընթացը պահել բացառապես հակադրության տրամաբանության մեջ: Հակադրությունն, ըստ էության, դառնում է այս հեղափոխության շարժիչ ուժը, իսկ ստեղծագործականությունը դառնում է երկրորդական:

Հեղինակ՝ Լևոն Մարգարյան