«Կարմիր խնձորի» մասին

Դժվար է ասել, թե երբվանից են հայերը հավատարիմ «կարմիր խնձորի» գաղափարին:

Հայաստանում միշտ չէ, որ ունեցել են «կարմիր խնձորի» ավանդույթը: Հայտնի է, որ հեթանոսական Հայաստանում աղջիկներն իրենց անմեղությունը Աստղիկ աստվածուհու պաշտամունքի օրը զոհաբերում էին պատահական անցորդներին, օտարականներին: Հետո արդեն այդ աղջիկները դառնում էին ամենացանկալի հարսնացուները, քանզի նրանք հովանավորվում էին Աստղիկ աստվածուհու կողմից:

Հետագայում «կարմիր խնձորի» գաղափարը փոփոխվել և հասել է մեզ մեկ այլ ծայրահեղությամբ՝ կուսությունը պահպանել մինչև ամուսնանալը և որպես դրա վկայություն՝ կարմիր խնձորներ տանել աղջկա ընտանիք:

Այսպես կոչված «կարմիր խնձորի» առկայության ստուգումը ևս հատուկ կարգ ուներ: Հավաքվում էին հեռու-մոտիկ ազգականներ, հարևաններ, բամբասկոտ կանայք: Նրանց բոլորի ներկայությամբ սկեսուրը ցույց էր տալիս ամուսնացած զույգի առաջին գիշերվա սավանը: Հայաստանի որոշ բնակավայրերում նույնիսկ սկեսուրը առաջին գիշերվա սավանն առնում, ընկնում էր դռնեդուռ և ցույց տալիս հարևաններին՝ որպես հարսի անմեղության և մաքրության ապացույց:

Ինչ վերաբերում է մրգի և գույնի ընտրությանը, հեթանոսական և հավատալիքային նյութերից տեղեկանում ենք, որ Հայաստանում խնձորի պաշտամունք է եղել, այն համարվել է սիրո խոստովանության, բեղմնավորման և պտղաբերության խորհրդանիշ: Կիսած խնձորը նույնիսկ համեմատվել է կնոջ սեռական օրգանի հետ: Իսկ կարմիր գույնը խորհրդանշում է կյանք-արյուն-կին սեմատիկ կապը:

Այս թեմայով Դերասանուհի Մերի Հակոբյանը կարմիր խալաթով գայթակղիչ լուսանկարներ է հրապարակել Ինչու չի կարելի երազանք պահել Ամանորի գիշերը Ամանորյա նշաններ ու ծեսեր, որոնք երջանկություն են բերում ԱԺ–ում «տանձ, խնձոր, մանդարին» էլ չեն բաժանի. «Փաստ» ԱԺ–ում «տանձ, խնձոր, մանդարին» էլ չեն բաժանի. «Փաստ»