Մանդատների կեղծ դիլեման. ինչո՞ւ է ընդդիմության խորհրդարանական բոյկոտի թեման դատարկ օրակարգ. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Քաղաքական դիսկուրսում պարբերաբար հայտնվող և հանրային քննարկումների կենտրոնում գտնվող թեմաներից է ընդդիմության կողմից խորհրդարանական մանդատները վերցնելու կամ չվերցնելու հարցը: Ընդ որում, թեման շարունակվում է նաև այն պարագայում, երբ փաստարկված կերպով հայտարարվել է պայքարը նաև խորհրդարանում շարունակելու մասին:

Մանդատների հարցը հաճախ ներկայացվում է որպես սկզբունքային ընտրության կամ քաղաքական լուրջ ճգնաժամի դրսևորում, սակայն խորքային վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ մանդատների շուրջ ստեղծված ողջ աղմուկը բացարձակապես կեղծ օրակարգ է: Մանդատ վերցնելու կամ չվերցնելու դիլեման արհեստածին է և չի արտահայտում քաղաքական գործընթացների իրական բովանդակությունը, քանի որ խորհրդարանական երկրներում կամ ներկայացուցչական ժողովրդավարության համակարգերում մանդատը ոչ թե պարգև է կամ անձնական ընտրության առարկա, այլ ընտրողների կողմից տրված իրավական և քաղաքական պատվիրակում, որն ունի հստակ գործառույթներ:

Երբ քննարկումները կենտրոնանում են հարցի վրա՝ արդյոք ընդդիմադիր ուժերը պետք է մուտք գործեն օրենսդիր մարմին, թե բոյկոտեն այն, հասարակության ուշադրությունը շեղվում է բուն քաղաքական բովանդակությունից և ինստիտուցիոնալ խնդիրներից:

Մանդատը սոսկ գործիք է, իրավական կարգավիճակ, որն ապահովում է հանրային ձայների կապիտալիզացիան պետական կառավարման համակարգում: Դրանից հրաժարվելը կամ դա որպես սակարկության առարկա օգտագործելը որևէ կերպ չի փոխում քաղաքական ուժերի իրական կշիռը կամ երկրի առջև ծառացած մարտահրավերների բնույթը: Ընդհակառակը, նման արհեստական թեմաների գեներացումը ստեղծում է քաղաքական գործունեության պատրանք, որտեղ իրական ռազմավարական քայլերին փոխարինելու են գալիս ձևական ընթացակարգային հարցերը:

Միջազգային փորձն ու տարբեր երկրների քաղաքական պատմությունը հստակորեն փաստում են, որ խորհրդարանական մանդատներից հրաժարվելու կամ դրանք չվերցնելու մարտավարությունը երբեք չի հանգեցրել համակարգային փոփոխությունների կամ քաղաքական ճգնաժամերի արդյունավետ հանգուցալուծման: Օրինակ՝ Վրաստանում տարբեր տարիների ընդդիմադիր ուժերը բազմիցս հայտարարել են ընտրությունների արդյունքները չճանաչելու և մանդատները բոյկոտելու մասին՝ փորձելով դրանով հարվածել իշխանության լեգիտիմությանը: Սակայն ժամանակը ցույց տվեց, որ նման քայլերը միայն հանգեցնում են ընդդիմության մարգինալացմանը, զրկում նրանց պաշտոնական ամբիոնից և ֆինանսական ու կազմակերպչական ռեսուրսներից, մինչդեռ իշխող մեծամասնությունը շարունակում է օրենսդիր գործունեությունը՝ առանց որևէ էական խոչընդոտի: Ի վերջո, ընդդիմադիր ուժերը ստիպված են լինում վերադառնալ խորհրդարան, ինչը ևս մեկ անգամ ապացուցում է այդ օրակարգի անպտղությունը:

Նմանատիպ պատկեր կարելի է տեսնել նաև Արևել յան Եվրոպայի և Բալկանյան երկրների պատմության մեջ, որտեղ ընդդիմության կողմից խորհրդարանական գործընթացների բոյկոտը և մանդատներից հրաժարվելը չեն ունեցել այն ազդեցությունը, որն ակնկալվում էր: Ինստիտուցիոնալ տեսանկյունից պետական մեքենան ու միջազգային հանրությունը միշտ առաջնորդվում են իրավական ընթացակարգերով: Եթե ընտրությունները կայացել են, և արդյունքներն արձանագրվել են, ապա մանդատների ֆիզիկական առկայությունը կամ դրանցից հրաժարվելը չի չեղարկում ձևավորված քաղաքական իրողությունները: Հետևաբար, խոսել այն մասին, թե մանդատ վերցնելը համագործակցություն է իշխանության հետ, իսկ չվերցնելը՝ արմատական պայքար, նշանակում է պարզունակացնել քաղաքականությունը և այն վերածել կենցաղային ընկալումների մակարդակի:

Զարգացած ժողովրդավարական ավանդույթներ ունեցող երկրներում, ինչպիսիք են Մեծ Բրիտանիան կամ Եվրոպական միության անդամ պետությունները, մանդատի շուրջ նմանատիպ քննարկումներն առհասարակ բացակայում են, քանի որ քաղաքական մշակույթը թույլ չի տալիս ընտրողի տված քվեն դարձնել շահարկումների առարկա: Նույնիսկ ամենասուր քաղաքական հակասությունների կամ ճգնաժամերի ժամանակ կողմերը հասկանում են, որ խորհրդարանական ներկայացվածությունը պարտականություն է, այլ ոչ թե արտոնություն, որից կարելի է հրաժարվել ըստ քաղաքական նպատակահարմարության: Մանդատը քաղաքական պայքարի իրավական գործիքակազմն է, և դրանից հրաժարվելը հավասարազոր է մարտադաշտը կամավոր լքելուն, ինչը լուրջ քաղաքական միավորների համար անթույլատրելի է:

Այսպիսով, մանդատների թեման արհեստականորեն պահվում է տեղեկատվական դաշտում՝ իրական օրակարգերի և բովանդակային քննարկումների բացակայությունը քողարկելու համար: Լուրջ վերլուծական հարթությունում մանդատ վերցնել-չվերցնելու հարցը չի կարող դիտարկվել որպես քաղաքական գործոն կամ ռազմավարական ընտրություն: Դա ընդամենը տեխնիկական և ընթացակարգային իրողություն է, որի շուրջ ստեղծվող հանրային բանավեճերը ոչ միայն անպտուղ են, այլև վնասակար, քանի որ խեղաթյուրում են քաղաքական ինստիտուտների դերն ու նշանակությունը պետության կայացման գործում:

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում