Երբ այլակարծությունը դառնում է հանցանք. ինչպե՞ս է սրվում ճնշումների մթնոլորտը Հայաստանում

Վերջին տարիներին Հայաստանում քաղաքական և հասարակական մթնոլորտը գնալով ավելի լարված ու հակասական է դառնում։ Եթե դեռ մի քանի տարի առաջ իշխանությունները հայտարարում էին ժողովրդավարության, խոսքի ազատության և իրավական պետության ամրապնդման մասին, ապա այսօր հանրային դաշտում ավելի ու ավելի հաճախ են հնչում գնահատականներ, որ երկրում այլակարծության նկատմամբ անհանդուրժողականությունը հասել է նոր մակարդակի։

Ընդդիմադիր քաղաքական գործիչների, հասարակական ակտիվիստների, համայնքապետերի, ինչպես նաև եկեղեցականների նկատմամբ իրականացվող գործողությունները հասարակության մի հատվածի մոտ ձևավորում են համոզմունք, որ իշխանությունը գնալով խստացնում է վերահսկողությունը քննադատության նկատմամբ։

Վերջին շրջանում մի շարք աղմկահարույց դեպքեր նոր թափ են հաղորդել այդ քննարկումներին։

Քաղաքական դաշտում լայն արձագանք ստացավ բարերար և գործարար Սամվել Կարապետյանի գործը։ Նա կալանավորվեց, իսկ այժմ գտնվում է տնային կալանքի տակ։ Կարապետյանի աջակիցները պնդում են, որ նրա նկատմամբ կիրառված միջոցը պայմանավորված է Հայ առաքելական եկեղեցու պաշտպանությանը վերաբերող նրա հրապարակային դիրքորոշմամբ։ Իշխանության ներկայացուցիչները, սակայն, ընդգծում են, որ իրավապահ մարմինները գործում են բացառապես օրենքի շրջանակում։

Լարվածությունը հատկապես աճեց եկեղեցու շուրջ զարգացումների ֆոնին։ Հանրային դիսկուրսում հաճախ են հնչում պնդումներ, որ պետական կառույցների և եկեղեցու միջև հակասությունները աստիճանաբար խորանում են։ Միաժամանակ իշխանությունը բազմիցս հայտարարել է, որ չի պատերազմում եկեղեցու դեմ և խոսքը միայն առանձին իրավական կամ քաղաքական հարցերի մասին է։

Այդուհանդերձ, հասարակության զգալի հատվածի համար եկեղեցին շարունակում է մնալ ազգային ինքնության կարևոր խորհրդանիշ, և այդ թեմայի շուրջ ցանկացած լարվածություն լայն արձագանք է ստանում։

Մյուս կողմից՝ քննադատության թիրախում են հայտնվում նաև ընդդիմադիր համայնքապետերի նկատմամբ հարուցված քրեական գործերը։

Ընդդիմադիր շրջանակներում համոզված են, որ այդ գործերը քաղաքական բնույթ ունեն և նպատակ ունեն թուլացնելու տեղական իշխանություններում գործող ընդդիմադիր ազդեցությունը։ Իրավապահ մարմինները հակադարձում են՝ նշելով, որ գործերը կապված են կոնկրետ իրավական խախտումների հետ և չունեն քաղաքական ենթատեքստ։

Հասարակական դաշտում մեծ աղմուկ բարձրացրեց նաև մի դեպք, երբ հիսունհինգ տարեկան կին է ձերբակալվել վարչապետին քննադատելու համար։ Նա դատարան էր բերվել ձեռնաշղթաներով, ինչը քննադատների կողմից գնահատվեց որպես չափազանց խիստ և ցուցադրական քայլ։

Իշխանության ներկայացուցիչները, սակայն, պնդեցին, որ իրավապահների գործողությունները պայմանավորված են ընթացակարգային պահանջներով։

Քննարկումների մեկ այլ ուղղություն վերաբերում է սփյուռքի ներկայացուցիչների նկատմամբ սահմանային սահմանափակումներին։ Մի շարք դեպքերում տարբեր երկրներում բնակվող հայերի մուտքը Հայաստան արգելվել է, ինչը նույնպես լայն արձագանք է ստացել հանրային դաշտում։

Որոշ սփյուռքահայեր պնդում են, որ իրենց նկատմամբ կիրառվող սահմանափակումները պայմանավորված են իշխանություններին ուղղված քննադատությամբ, մինչդեռ պաշտոնական շրջանակները նման գնահատականները չեն ընդունում։

Այս բոլոր զարգացումները միասին ձևավորում են մի իրավիճակ, երբ հասարակության մի հատվածում աճում է մտահոգությունը խոսքի ազատության և քաղաքական բազմակարծության ապագայի վերաբերյալ։ Քաղաքական վերլուծաբանները նշում են, որ ցանկացած ժողովրդավարական համակարգում իշխանության նկատմամբ քննադատությունը բնական և անհրաժեշտ երևույթ է, իսկ այդ քննադատության հանդեպ արձագանքը հաճախ դառնում է քաղաքական համակարգի իրական չափանիշը։

Հայաստանում ընթացող գործընթացները ցույց են տալիս, որ իշխանության և ընդդիմության միջև հակասությունները շարունակում են խորանալ։ Մի կողմից իշխանությունը պնդում է, որ գործում է օրենքի շրջանակում և պայքարում է իրավական խախտումների դեմ, մյուս կողմից ընդդիմադիր շրջանակները համոզված են, որ երկրում աստիճանաբար սահմանափակվում է այլակարծության հնարավորությունը։

Թե արդյոք այս լարվածությունը կվերածվի ավելի խոր քաղաքական ճգնաժամի, թե կողմերը կգտնեն երկխոսության ուղիներ, ցույց կտա ժամանակը։ Սակայն արդեն այժմ ակնհայտ է, որ Հայաստանում այլախոհության և իշխանության միջև հարաբերությունների հարցը դարձել է երկրի ներքաղաքական օրակարգի ամենաքննարկվող թեմաներից մեկը։