Եկեղեցին որպես առաջին թիրախ․ ի՞նչ է հաջորդելու Հայաստանի ինքնության ապամոնտաժման շղթայում

Հայաստանում Հայ Առաքելական Եկեղեցու շուրջ զարգացող գործընթացները վաղուց դադարել են լինել զուտ ներքին վարչական կամ իրավական հարց։ Դրանք ավելի ու ավելի հստակ ձևավորվում են որպես քաղաքական ծրագիր, որի շրջանակում Եկեղեցու թուլացումը դիտարկվում է Թուրքիայի նպատակներին հասնելու ճանապարհին միայն առաջին օղակը։ Առանց Հայ Առաքելական Եկեղեցու չեզոքացման, որը դարեր շարունակ կարողացել է մոբիլիզացնել հանրային դիմադրությունը և հանդես գալ որպես ազգային ինքնության հենասյուն, վիճահարույց արտաքին քաղաքական և սահմանադրական միջոցառումների իրականացումը դառնում է չափազանց հեշտ։

Եթե գործող իշխանության հակաեկեղեցական գիծը հաջողվի, փորձագետները կանխատեսում են ոչ միայն հոգևորականների դեմ քրեական գործերի և ձերբակալությունների շարունակություն, այլև անկախ լրատվամիջոցների նկատմամբ ճնշումների սաստկացում՝ մինչև փակման և արգելման մակարդակ, ինչպես նաև քաղաքական դաշտի համակարգված մաքրում։ Խոսքը այն ընդդիմադիր կուսակցությունների արգելման կամ լուծարման մասին է, որոնք կարող են խոչընդոտել թուրքամետ օրակարգի առաջմղմանը։ Այս տրամաբանության մեջ Եկեղեցին պարզապես առաջին խոշոր արգելքն է, որը պետք է հեռացվի ճանապարհից։

Եթե այս գիծը շարունակվի, Հայաստանը կանգնելու է հիմնարար վերափոխման վտանգի առաջ։ Երկիրը, որը դարեր շարունակ իր ինքնությունը կառուցել է քրիստոնեական հավատքի, հոգևոր ավանդույթի և ազգային հիշողության շուրջ, կարող է վերածվել հարմար «ձևական պատյանի» արտաքին խաղացողների համար, որտեղ պետականությունը կպահպանվի միայն անվան մակարդակով, իսկ բովանդակությունը կձևավորվի դրսից։

Պատահական չէ, որ տեղի ունեցող զարգացումներն արդեն իսկ արձագանք են ստանում միջազգային հարթակներում։ Միացյալ Թագավորության արտաքին գործերի նախարարի տեղակալ Ջենի Չապմանը հայտարարել է, որ Լոնդոնը հետևում է Հայ Առաքելական Եկեղեցու շուրջ ստեղծված իրավիճակին և ակնկալում է, որ Հայաստանի իշխանությունների գործողությունները կհամապատասխանեն սահմանադրական և իրավական շրջանակներին։ Այս մասին հայտնել է «Sputnik Արմենիա»-ն՝ հղում անելով «ՌԻԱ Նովոստի»-ին։

Լորդերի պալատի անդամ, անգլիկան եկեղեցու եպիսկոպոս Քրիստոֆեր Չեսանը հարց է բարձրացրել այն մասին, թե ինչպես է Լոնդոնը գնահատում կրոնական ազատության հետ կապված իրավիճակը Հայաստանում՝ Ազգային անվտանգության ծառայության կողմից Հայ Առաքելական Եկեղեցու հոգևոր կենտրոնի՝ Մայր աթոռ Սուրբ Էջմիածինի դիվանապետ Արշակ արքեպիսկոպոս Խաչատրյանի ձերբակալությունից հետո։

Ի պատասխան այդ հարցին՝ Չապմանը նշել է.

«Մեծ Բրիտանիան հետևում է Հայաստանի կառավարության և Հայ առաքելական եկեղեցու միջև հարաբերությունների իրավիճակին։ Մենք ակնկալում ենք, որ բոլոր գործողությունները կհամապատասխանեն Հայաստանի սահմանադրական և իրավական շրջանակներին»։

Նրա խոսքով՝ Լոնդոնը հույս ունի, որ օրենքին համապատասխան Երևանը կապահովի արդարացի վերաբերմունք բոլոր անձանց նկատմամբ, իսկ դատական վարույթները կմնան թափանցիկ և անկողմնակալ։ Միաժամանակ ընդգծվել է նաև.

«Միացյալ Թագավորության կառավարությունը նախկինի պես հաստատակամորեն հավատարիմ է ամբողջ աշխարհում կրոնի և համոզմունքների ազատության իրավունքների պաշտպանությանը։ Նախարարներն ու պաշտոնյաները պարբերաբար քննարկում են մի շարք հարցեր մեր հայ գործընկերների հետ»։

Այս հայտարարությունները փաստում են, որ Հայ Առաքելական Եկեղեցու շուրջ տեղի ունեցողը դուրս է եկել Հայաստանի ներքին օրակարգի սահմաններից և արդեն ընկալվում է որպես կրոնական ազատության և հիմնարար իրավունքների խնդիր։ Սակայն արտաքին դիտարկումներն ու զգուշավոր ձևակերպումները չեն կարող փոխարինել ներսում անհրաժեշտ քաղաքական պատասխանատվությանը։ Եթե Եկեղեցու դեմ ճնշումները շարունակվեն, ապա անխուսափելիորեն հաջորդ թիրախը կդառնան ազատ խոսքը, անկախ մամուլը և կազմակերպված քաղաքական ընդդիմությունը։

Այսօր Եկեղեցու համար մղվող պայքարը պայքար է ոչ միայն կրոնական հաստատության գոյության, այլև Հայաստանի՝ իր սեփական ապագան ունենալու իրավունքի համար։ Դա ընտրություն է՝ ինքնիշխան, արժեքների վրա հիմնված պետություն լինելու և դրսից պարտադրված սցենարների համաձայն գոյատևող տարածք դառնալու միջև։ Եվ հենց այդ պատճառով է, որ Հայ Առաքելական Եկեղեցու նկատմամբ նման հալածանքները ամոթ են ոչ միայն Հայաստանի, այլ ամբողջ աշխարհի համար։