Վաշինգտոնյան հուշագրի վտանգները․ ուր է գնում Հայաստանը իշխանությունների քաղաքական քայլերի հետևանքով

ԱՄՆ-ի հետ հուշագրի ստորագրումը ներկայացվում է որպես նոր հնարավորությունների դուռ, սակայն ընթացիկ ներքաղաքական իրավիճակն այն դարձնում է լուրջ ռիսկերի աղբյուր։ Ընդդիմադիր գործիչների նկատմամբ իրականացվող հետապնդումները, քաղաքական ձերբակալությունները և խոսքի ազատության սահմանափակումները մտահոգություն են առաջացնում արևմտյան գործընկերների շրջանում։ Նրանք ավելի ու ավելի հաճախ են այցելում Հայաստան՝ փորձելով հասկանալ, թե ինչ ընթացք են ստանում ժողովրդավարական սկզբունքները խաթարող երևույթները։

Այս մտահոգությունները միայն քաղաքական դաշտով չեն սահմանափակվում։ Եկեղեցու վրա կատարվող ճնշումները, հոգևորականների նկատմամբ կիրառվող վարչական և քրեական մեխանիզմները, ինչպես նաև եկեղեցական կյանքի քաղաքականացումը դարձել են միջազգային քննարկումների առարկա։ Արևմուտքում ավելի ու ավելի բարձրաձայնվում է, որ Հայաստանում տեղի ունեցող զարգացումները կարող են խարխլել մարդու հիմնական իրավունքները և ներդրումային ու համագործակցային ծրագրերի կայունությունը։

Այս ամենին զուգահեռ, իշխանության անվտանգային քաղաքականությունը նույնպես մտահոգիչ շեղումներ է ցույց տալիս։ Ադրբեջանին խաղաղություն առաջարկելու ու «բարիդրացիական ապագայի» մասին հայտարարությունների ֆոնին Հայաստանի պաշտպանության նախարարը հանդես է եկել պարտադիր զինծառայության տևողությունը կրճատելու առաջարկով։ Սա տեղի է ունենում այն պահին, երբ Ադրբեջանը շարունակաբար զինվում է, ավելացնում է իր ռազմական բյուջեն և ամրապնդում է դիրքերը ողջ տարածաշրջանում։

Այս քայլը գնահատվում է որպես վտանգավոր միտում, որը կարող է թուլացնել Հայաստանի պաշտպանունակությունը։ Այն դիտարկվում է նաև այն ենթադրության համատեքստում, որ իշխանությունը, հնարավոր է, շարունակում է կատարել Բաքվի լրացուցիչ պահանջներ։ Պաշտպանական համակարգի թուլացումը, զինծառայության տևողության կրճատումը և բանակի քաղաքականացումը լրջագույն սպառնալիքներ են ազգային անվտանգության համար։

Անհանգստացնող է նաև վարչապետ Փաշինյանի հայտարարությունը սահմանադրական փոփոխությունների անհրաժեշտության մասին։ Թեև դրանք ներկայացվում են «ազգային ինքնության արդիականացման» անվան տակ, իրականում դրանց հիմքում ընկած է Ադրբեջանի պահանջը՝ Հայաստանը հրաժարվի իր տարածքային իրավական սահմանումներից և պատմական ձևակերպումներից։ Սահմանադրական փոփոխությունը կարող է դառնալ այն գործիքը, որով իշխանությունը կփորձի զիջել պետական շահերի կարևոր բաղադրիչներ՝ արտաքին ճնշումները կատարելով ներքին օրենսդրական փոփոխությունների միջոցով։

Այս ամբողջ համադրությունը՝ քաղաքական ճնշումները, եկեղեցու դեմ վարչական հարձակումները, պաշտպանական համակարգի թուլացումը և սահմանադրական փոփոխությունների պարտադրանքը, ստեղծում է վտանգավոր միջավայր, որտեղ ԱՄՆ-ի հետ հուշագիրը կարող է ոչ թե ուժեղացնել Հայաստանը, այլ ընդհակառակը՝ դարձնել այն ավելի խոցելի։

Եթե այս գործընթացները շարունակվեն նույն մասշտաբով, Հայաստանը կարող է կանգնել այն վտանգի առաջ, որ արտաքին հարաբերությունների կարևորագույն գործընկերները կասկածի տակ կդնեն համագործակցության խորացման նպատակահարմարությունը՝ տեսնելով, որ երկրի ներսում ժողովրդավարության և անվտանգության հիմքերն անընդհատ թուլանում են։