Լիցենզիայի չեղարկումից մինչև պետական բռնագրավում․ վտանգավոր շրջադարձ Հայաստանի տնտեսությունում

«Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր» ընկերության լիցենզիայի չեղարկումը ներկայացվում է որպես կարգավորիչ քայլ, սակայն իրականում այն վերածվել է պետական ուժով իրականացվող գույքի յուրացման կանխադրվող օրինակների ամենավտանգավորներից։ Այս գործընթացը սկսվեց ոչ թե ոլորտի իրական խնդիրներից, այլ քաղաքական կամքի միակողմանի դրսևորումից, որը նպատակ ուներ ոչ թե զարգացնել, այլ ենթարկել և վերահսկել։

Իշխանությունները ամիսներ շարունակ խոսեցին ՀԷՑ-ում իբր գոյություն ունեցող «խորը ճգնաժամի» մասին, սակայն այդ պնդումները երբեք փաստերով չծառայեցին։ Ընկերության բնականոն աշխատանքը խաթարվեց հենց այն պահին, երբ կառավարությունն իր կողմից նշանակված ղեկավարներով միջամտեց տարիներով կայացած կառավարման համակարգին։ Արհեստական լարվածություն, չհիմնավորված մեղադրանքներ և ներսից սասանող վարչական քայլեր՝ ահա այն իրական պատճառները, որոնց արդյունքում ստեղծվեց այն իրավիճակը, որը իշխանությունն այսօր ներկայացնում է որպես «ժառանգություն»։

ՀԾԿՀ նիստը դարձավ ձևականություն՝ առանց մասնագիտական դիտարկումների և խորքային քննարկման։ Իրականում որոշումը կայացվել էր մինչ նիստը, իսկ լիցենզիայի չեղարկումը դարձավ փաստացի գույքի բռնագրավում՝ հակասելով թե՛ Սահմանադրությանը, թե՛ միջազգային իրավունքի հիմնարար նորմերին։ Երբ պետությունը այս ձևով միջամտում է մասնավոր սեփականությանը, դա այլևս տնտեսական քաղաքականություն չէ, այլ իշխանական համակարգի կամայականություն։

Սրան զուգահեռ՝ Սամվել Կարապետյանի կալանքի ժամկետի երկարացումն ունի ակնհայտ քաղաքական ենթատեքստ։ Այն ուղղված է ոչ միայն բուն գործարարի, այլ նաև նրա ընտանիքի, նրա գործունեության և նրա կողմից հիմնադրված «Մեր Ձևով» շարժման դեմ։ Ճնշման մեխանիզմների զուգահեռ կիրառումը ևս մեկ ապացույց է, որ գործընթացը վաղուց դուրս է եկել իրավական դաշտից և տեղափոխվել է քաղաքական հաշվեհարդարի դաշտ։

Այն, ինչ ներկայացվում է որպես «կարգավորում», իրականում մենաշնորհման և պետական լիակատար վերահսկողության գործընթաց է։ Երբ երկրի տնտեսական ամենազգայուն ոլորտը հանձնվում է մեկ կենտրոնի կամքին, երբ սեփականության իրավունքը դառնում է հարաբերական, իսկ դատարանները՝ գործընթացների հետին պլան, ժողովրդավարությունը կորցնում է բովանդակությունը և վերածվում տեսական հասկացության։

Նարեկ Կարապետյանի գնահատմամբ՝ տեղի ունեցողը «ոչ թե սխալ որոշումների շղթա է, այլ հստակ ծրագիր՝ անկախ տնտեսավարողին ենթարկեցնելու և քաղաքական դաշտում ցանկացած ինքնուրույն ուժի դեմ կանխարգելիչ հարված հասցնելու նպատակով»։ Նրա խոսքերը բացահայտում են գործընթացի էությունը․ այսօր թիրախը ՀԷՑ-ն ու Սամվել Կարապետյանն են, բայց վաղը նույն մեխանիզմը կարող է կիրառվել ցանկացածի նկատմամբ։

Հայաստանը կանգնած է վտանգավոր ճամփաբաժանի վրա․ շարունակել պարտադրված վերահսկողության այս ընթացքը, թե վերականգնել օրենքի գերակայությունը և կառավարումը վերադարձնել սահմանադրական աղբյուրին՝ ժողովրդին։